Znani Polacy z chorobą dwubiegunową – kto zmaga się z diagnozą?

Wśród polskich postaci publicznych, które otwarcie potwierdziły diagnozę choroby afektywnej dwubiegunowej, najczęściej wymienia się Mikę Urbaniak, Cleo Ćwiek, Janinę Bąk, Monikę Miller, a także Bożydara Iwanowa, Michała Malitowskiego i zmarłego Wojciecha Młynarskiego. Ich historie pokazują, że schorzenie to nie wyklucza aktywności zawodowej, ale wymaga konsekwentnego leczenia i samoświadomości. W artykule przyjrzymy się tym relacjom bliżej, oddzielając potwierdzone informacje od medialnych domysłów.

Którzy znani Polacy sami opowiedzieli o diagnozie?

Podstawą rzetelnej rozmowy o zaburzeniach psychicznych w przestrzeni publicznej jest opieranie się wyłącznie na wypowiedziach osób, które same zdecydowały się ujawnić swoją historię. Internetowe spekulacje bez potwierdzenia szkodzą bardziej niż milczenie. W Polsce mamy kilka dobrze udokumentowanych przykładów artystów, dziennikarzy i sportowców, którzy zmierzyli się z tym tematem bez zbędnego patosu.

Mika Urbaniak w wywiadach wielokrotnie podkreślała, że nazwanie choroby pomogło jej uporządkować codzienność i leczenie. Z kolei Cleo Ćwiek, modelka i współtwórczyni Fundacji „Można Zwariować”, opisała zarówno epizody manii, jak i pobyty w szpitalu psychiatrycznym. Janina Bąk, statystyczka i autorka, przełamywała natomiast mit, że o zaburzeniach psychicznych trzeba milczeć. Monika Miller otwarcie relacjonowała kryzysy i proces zdrowienia.

Do tego grona dołączyli także mężczyźni ze świata sportu i mediów. Bożydar Iwanow, komentator sportowy, w programie „Dwóch Foteli” szczegółowo opowiedział o swoich stanach maniakalnych i głębokiej depresji, łącząc je z uzależnieniem od alkoholu. Michał Malitowski, tancerz i juror „Tańca z gwiazdami”, przyznał w rozmowie z czasopismem „Rewia”, że przyjmuje leki psychotropowe i uczestniczy w terapii. Pośmiertnie diagnozę potwierdzono również u zmarłego w 2017 roku tekściarza i artysty, Wojciecha Młynarskiego, o czym publicznie mówiła jego córka, Agata Młynarska.

Dlaczego ich opowieści są ważniejsze niż lista nazwisk?

Same nazwiska nie oddają istoty problemu. Dopiero kontekst pokazuje, że objawy często przez lata mylono ze stresem, przemęczeniem albo cechami charakteru. W wielu relacjach powtarza się schemat: długotrwałe błądzenie po gabinetach, próby leczenia depresji bez efektu i ostateczna ulga po właściwym rozpoznaniu. Bożydar Iwanow mówił wprost, że stan maniakalny uznawał za swoją normę, a dopiero celne pytania psychiatry skierowały go na trop choroby afektywnej dwubiegunowej.

Te historie unaoczniają też, że sukces zawodowy nie chroni przed nawrotem, ale również, że diagnoza nie przekreśla twórczości ani pracy. Mika Urbaniak podkreślała, że mimo wieloletnich zmagań z depresją, manią i uzależnieniem, to właśnie farmakoterapia i wsparcie bliskich uratowały jej życie. Cleo Ćwiek, opisując epizod, w którym kupiła kilkadziesiąt niebieskich ręczników, pokazała, że hipomania nie zawsze kończy się dramatem, ale wymaga czujności.

Jak odróżnić chorobę dwubiegunową od zwykłych wahań nastroju?

Rozpoznanie opiera się na czymś więcej niż na intensywnych emocjach. Istotne jest to, że epizody są wyraźne, trwają dłużej i zmieniają całościowe funkcjonowanie, a nie tylko chwilowy humor. Poniższe zestawienie pokazuje podstawowe różnice między typową zmiennością nastroju a stanami wymagającymi konsultacji psychiatrycznej.

Do tego dochodzą objawy łatwe do przeoczenia. W fazie manii lub hipomanii pojawiają się nadmierna pewność siebie, gonitwa myśli, wielogodzinne porządki w nocy czy ryzykowne decyzje, na przykład spektakularne inwestycje bez pokrycia. Epizod depresyjny to z kolei spadek energii, wycofanie społeczne, anhedonia – czyli utrata zdolności odczuwania przyjemności – oraz poczucie winy i trudność z koncentracją. Hipomania bywa mniej gwałtowna niż pełnoobjawowa mania, ale nadal jest sygnałem, że coś wyraźnie odbiega od normy.

Objawy psychotyczne i stany mieszane

W zaawansowanych fazach mogą wystąpić urojenia i objawy psychotyczne. Mika Urbaniak wspominała, że w manii myślała, iż jest aniołem, który ocali świat, i planowała naukę jedenastu języków jednocześnie. To pokazuje, jak bardzo myślenie staje się nierealne. Istnieją też stany mieszane, łączące cechy depresji i manii – chory może odczuwać napęd i jednocześnie głębokie przygnębienie, co bywa wyjątkowo niebezpieczne ze względu na ryzyko impulsywnych działań.

Specjaliści, tacy jak profesor Halina Marmurowska-Michałowska z Centrum Medycznego „Przyjaźni” w Lublinie, podkreślają, że chorzy zgłaszają się najczęściej w fazie obniżonego nastroju, a o manii mówią bardzo niechętnie. To opóźnia postawienie właściwej diagnozy.

Na czym polega leczenie, które realnie pomaga na co dzień?

Jak przypomina Narodowy Instytut Zdrowia Psychicznego (NIMH), choroba afektywna dwubiegunowa jest przewlekła, ale długoterminowe leczenie pomaga utrzymać objawy pod kontrolą. W praktyce najlepiej sprawdza się połączenie psychiatrii, psychoterapii i codziennej dyscypliny, ponieważ samo przeczekanie epizodu rzadko kończy się dobrze.

Podstawą są leki stabilizujące nastrój. Antydepresanty stosowane bez nadzoru specjalisty mogą rozchwiać przebieg choroby i sprowokować manię. Równolegle psychoedukacja uczy rozpoznawania własnych symptomów i sygnałów ostrzegawczych.

Znaczenie rytmu dobowego i unikania używek

Stałe pory snu i czuwania mają w tej chorobie większe znaczenie, niż wielu osobom się wydaje. Bożydar Iwanow wprost stwierdził, że regularność – czyli wstawanie o tej samej porze i powtarzanie codziennych czynności – jest szalenie istotna, by nie wychylić się w żadną stronę. Do tego dochodzi ograniczenie alkoholu i narkotyków – używki mogą nasilać objawy i utrudniać ocenę, co jest epizodem, a co reakcją na substancje.

W historii Marka, anonimowego pacjenta opisanego w mediach, widać, jak nadużywanie alkoholu i przewlekły stres związany z rozpadem małżeństwa i utratą firmy nakręcały spiralę choroby. Mężczyzna przyznawał, że dopiero po latach wyznał lekarzowi prawdę o swoich stanach maniakalnych, co pozwoliło zmodyfikować terapię.

Plan kryzysowy i hospitalizacja

Wcześniejsze ustalenie, co robić przy pogorszeniu stanu, kogo poinformować i gdzie zgłosić się po pomoc, to niezbędny element leczenia. Mika Urbaniak podkreślała, że szpital psychiatryczny na Nowowiejskiej w Warszawie był dla niej ratunkiem życia i początkiem skutecznej terapii. W sytuacji zagrożenia życia zawsze należy dzwonić pod 112 lub jechać na najbliższy SOR, zamiast czekać na „lepszy dzień”.

Właściwie prowadzone leczenie zaburzenia dwubiegunowego, przy dobrej współpracy pacjenta, daje możliwość funkcjonowania zawodowego i społecznego, zaprzeczając mitom o strasznym obliczu tej choroby – przypomina profesor Marmurowska-Michałowska.

Jakie mity wokół ChAD szkodzą najbardziej?

Wokół choroby narosło wiele przekonań, które brzmią efektownie, ale zaniżają czujność i zniechęcają do leczenia. Oto najczęściej powtarzane nieścisłości wraz z krótkim wyjaśnieniem, dlaczego są niebezpieczne:

• „To tylko silniejsze emocje” – nieprawda, bo w ChAD zmieniają się również sen, tempo myślenia, impulsywność i zdolność oceny ryzyka.
• „Mania jest po prostu twórcza” – może dawać energię, ale równie często kończy się chaosem, wydatkami, konfliktami albo hospitalizacją.
• „Skoro ktoś pracuje, to nie jest chory” – wiele osób długo kompensuje objawy kosztem zdrowia, snu i relacji.
• „Jak jest lepiej, można odstawić leczenie” – to jeden z prostszych przepisów na nawrót.
• „Terapia wystarczy sama” – bywa bardzo ważna, ale przy ChAD zwykle nie zastępuje leczenia farmakologicznego.

Przebieg zaburzenia bywa różny, jednak wspólny mianownik jest jeden: bez stabilizacji choroba wraca, nawet jeśli przez pewien czas wygląda na opanowaną. Wypowiedzi znanych osób często pomagają ten fakt zrozumieć bez nadęcia.

Kiedy cudza historia powinna skłonić do sprawdzenia własnych objawów?

Najbardziej praktyczny moment w takim zestawieniu to ten, w którym ktoś zaczyna porównywać cudze doświadczenie do swojego życia. Jeśli rozpoznajesz u siebie powtarzalne skoki energii, bardzo małą potrzebę snu, nadmierną pewność siebie, impulsywne decyzje albo fazy głębokiego spadku nastroju i wycofania, nie odkładaj konsultacji u psychiatry.

Sygnałem alarmowym powinna być cykliczność epizodów oraz czas ich trwania – objawy utrzymują się dniami lub tygodniami, wpływają na pracę, finanse albo relacje. W przypadku myśli samobójczych, urojeń czy całkowitego braku snu pomoc jest pilna. Infolinia wsparcia psychicznego pod numerem 800 190 590, prowadzona w ramach Telefonicznej Informacji Pacjenta, oferuje darmowe wsparcie. W sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia trzeba dzwonić pod 112.

Nie każde wahanie nastroju oznacza chorobę dwubiegunową, ale gdy zmiany są cykliczne i rozregulowują codzienne funkcjonowanie, szybka konsultacja u specjalisty jest cenniejsza niż kolejna próba przeczekania.

Gdzie szukać pomocy?

Oprócz publicznej służby zdrowia działają też organizacje pozarządowe. Fundacja „Można Zwariować”, współtworzona przez Cleo Ćwiek, oraz Fundacja Twarze Depresji oferują bezpłatne konsultacje, a ta druga prowadzi również zapisy na zdalne porady dla osób w kryzysie. Jolanta Fraszyńska, która otwarcie mówiła o przejściu przez depresję, została potem ambasadorką Ogólnopolskiej Kampanii Społecznego Forum Przeciwko Depresji, udowadniając, że powrót do równowagi jest możliwy.

Co z tych historii wynika dla zdrowia psychicznego?

Publiczne wyznania znanych Polaków potrafią oswoić temat i zmniejszyć wstyd, jednak nie dają prawa do oceniania innych. Pokazują natomiast, że systematyczność leczenia, wsparcie otoczenia i stabilny rytm dnia są fundamentem powrotu do względnej równowagi. Mika Urbaniak po latach zmagań mówi, że nadal przyjmuje leki w małych dawkach i nie planuje ich odstawiać, a Bożydar Iwanow podkreśla, że dziś czuje się stabilny i pod kontrolą.

Najuczciwszy wniosek jest prosty: opowieści te mogą dodać odwagi, ale najważniejsze i tak pozostaje to, co dzieje się w realnym życiu – diagnoza, terapia i codzienna obserwacja objawów. Jeśli rozpoznajesz u siebie albo u bliskiej osoby podobny schemat, zamiast szukać kolejnych sensacji w internecie, sięgnij po pomoc specjalisty.